دوشنبه 27 خرداد 1392  09:26 ب.ظ

مشروعیت اهداف محدودیت وسایل:

نظامیان همواره در برابر حمله حریف قرار دارند و قطع نظر از مشروعیت یا عدم مشروعیت توسل به زور می‌توانند مورد حمله قرار گیرند. در واقع نظامیان به دلیل شركت در جنگ هدفی مشروع تلقی می‌شوند اما آیا مشروعیت هدف توجیه كننده استفاده از هر وسیله‌ای برای غلبه بر حریف است؟! به عبارت دیگر آیا هدف وسیله را توجیه می‌كند؟! (3)

در قضیه راجع به هزینه‌های خاص ملل متحد دیوان بین المللی دادگستری در نظر مشورتی خود قائل به صلاحیت ذاتی اركان سازمان ملل متحد و فرض عدم تجاوز از حدود اختیارات مفوض شد؛ لیكن قاضی روسی (كرتزكی) (Koretzky) در رای مخالف خود اشعار داشت كه: «چنین فرضی بازگشتن به اصلی است كه به وسیله تاریخ محكوم شده است و آن اصل این است كه هدف وسیله را توجیه می‌كند».





 

در عرصه مخاصمات مسلحانه اولین تلاش‌ها معطوف به حمایت از نظامیان شد. اهتمام انسان‌هایی چون فلورانس نایتینگل» در جنگ «كریمه» و «هنری دونان» متعاقب نبرد «سولفرینو» نگرانی عمومی را در مورد رنج‌های زاید و مرگ مجروحان و سربازان بیمار دامن زد ودل مشغولی‌های انسانی مهمی را در اروپا ایجاد كرد.(4)
حاصل این تلاش‌ها بیشتر در كنوانسیون‌های 1899 و 1907 لاهه پروتكل1925 ژنو و كنوانسیون‌های چهارگانه 1949 ژنو و پروتكل‌های الحاقی 1977 ملاحظه گردید و روشن شد كه طرف‌های مخاصمه در به كارگیری وسایل به زانو درآوردن حریف از اختیارات نامحدودی برخوردار نیستند.

 البته نظام بین المللی ابتدا اصل مذكور را تثبیت كرد و سپس برای سد نمودن راه سوء استفاده از كلی بودن و ابهام در مضامین این اصل به سوی احصا و برشماری مصادیق آن گام برداشت.
سلاح های شیمیایی و بیولوژیك از جمله سلاح‌هایی بود كه استعمال آنها علیه نظامیان به لحاظ ایجاد درد و رنج زاید و بلایای غیر ضروری (زجركش كردن قربانی) ممنوع شد این ممنوعیت اینك در حقوق عرفی استقرار یافته است اگر چه مدون تلقی كردن پروتكل 1925 ژنو درباره منع استعمال گازهای خفه كننده، سمی یا نظایر آن نیز چندان بدون وجه نیست.
دولت عراق با به كارگیری سلاح‌های شیمیایی علیه نظامیان ایران در طول هشت سال دفاع مقدس قواعد عرفی و قراردادی مذكور را به طور مكرر نقض كرد. استفاده از سلاح‌های شیمیایی در جنگ یك جنایت جنگی تلقی می‌شود.


 (5)
  جنایت‌های جنگی شامل كلیه تجاوز‌های شدید به قوانین جنگ می‌شود كه عمال و كارگزاران یك دولت متخاصم علیه افراد یا اموال دشمن مرتكب می‌شوند. (6)
  گر چه كاربرد سلاح‌های شیمیایی به وسیله پروتكل 1925 ژنو ممنوع شده است
اما نقض آن ممنوعیت به وسیله هیچ سندی مورد مجازات قرار نگرفته است. با این حال این امر بیشتر یك معضل سیاسی و عملی است تا یك مشكل حقوقی (7) و تحولات آینده حقوق بین الملل راه را برای به مجازات رسانیدن نقض كنندگان قوانین و عرف‌های جنگ هموار خواهد كرد.

ب ـ ممنوعیت كاربرد سلاح‌های ممنوعه علیه غیر نظامیان

هر فرد كه در تعریف «نظامی» نگنجد و از اعمال جنگی خودداری كند نباید هدف حمله نظامی قرار گیرد. ماده 50 پروتكل شماره یك 1977 افراد و جمعیت غیر نظامی را چنین تعریف می‌كند:
«افرادی غیر نظامی محسوب می‌شوند كه درهیچ یك از طبقات نیروهای مسلح مقرر در ردیف‌های 1، 2، 3 و 6 قسمت الف ماده 4 كنوانسیون سوم ژنو و ماده 43 پروتكل حاضر، جای نگیرند. اصل كلی در این زمینه این است كه مردم غیر نظامی چون در جنگ شركت نمی‌كنند به وسیله حقوق بین الملل مورد حمایت هستند و باید خارج از عملیات دشمن باشند»(8)

در واقع حقوق جنگ با هدف جلوگیری از سرایت یا محدود كردن آثار جنگ به غیر نظامیان و كاستن از آلام و مشكلات آنان در منازعات مسلحانه در صدد اعمال و اجرای مقررات و الزام دولت‌های به رعایت این مقررات است.

قاعده مذكور بیشتر درباره حمله‌های مستقیم علیه غیر نظامیان تبلور می‌یابد. ماده 48 پروتكل اول 1977 در خصوص حمایت از غیر نظامیان در جنگ‌های بین المللی مقرر می‌دارد كه برای تامین احترام و حمایت از افراد و اهداف غیر نظامی طرفین یك مخاصمه باید در تمامی موارد بین افراد و اهداف غیر نظامی با نظامیان و اهداف نظامی، تمایز قائل شوند و بر این اساس، عملیات نظامی خود را صرفاً علیه اهداف نظامی انجام دهند.

برای تقویت این قاعده بند 3 ماده 52 پروتكل اول اعلام می‌كند كه در صورت تردید در استفاده از مكان‌های غیر نظامی برای كمك موثر به عملیات نظامی، چنین فرض خواهد شد كه از مكان‌های مزبور، چنین استفاده‌ای نمی‌شود.


 بدین لحاظ كاربرد مستقیم سلاح‌های شیمیایی و میكروبی علیه افراد غیر نظامی ممنوعیتی دوگانه می‌یابد، یكی به دلیل ممنوعیت حمله به افراد غیر نظامی و دیگر ممنوعیت كاربرد سلاح‌های شیمیایی و میكروبی، قطع نظر از موضوع مورد حمله.
از طرف دیگر حمله‌های كور و بدون تبعیض هم ممنوع شده است «حمله‌های كور در جنگ جهانی دوم و جنگ‌های كره و ویتنام جلوه‌گر شد». (9)

به همین لحاظ پروتكل 1977 در ماده 51 بند 4 حمله‌های كور و بدون تمایز را تعریف و ممنوع می‌كند.
این ماده سه نوع حمله كور را بر می‌شمرد:
اول، حمله‌هایی كه متوجه یك هدف نظامی معینی نیستند.
دوم، حمله‌هایی كه به عنوان شیوه یا وسیله جنگی نمی‌تواند متوجه یك هدف نظامی معین باشند.
  سوم، حمله‌هایی كه در آنها از شیوه‌ها یا وسایل جنگی كه آثار آنها نمی‌تواند محدود شود، استفاده می‌شود.

قسمت اخیر این ماده را میتوان به سلاح‌های شیمیایی‌ای بسط داد كه علیه نظامیان استفاده می‌شود، اما آثار آنها افراد غیر نظامی را نیز در بر می‌گیرد.
در واقع مصونیت جمعیت غیر نظامی محدود به حمله‌های مستقیم نمی‌شود،(10) درست كه این امر همیشه پذیرفته شده است كه وارد شدن خسارت جزیی و تبعی به غیر نظامیان احتمالا اجتناب ناپذیر است و از متخاصمان انتظار می‌رود كه سعی كنند این خسارت را به حداقل ممكن برسانند. (11)

ولی به دلیل مطلق بودن ممنوعیت كاربرد سلاح‌های شیمیایی، دولت به كارگیرنده این سلاح‌، در مورد مذكور نمی‌تواند به هیچ عذری برای فرار از مسئولیت یا تخفیف آن توسل جوید.

عراق به طور مكرر سلاح‌های شیمیایی را علیه افراد غیر نظامی ایران به كاربرده است در سال1366 به منظور باز دید از آثار بمباران شیمیایی سردشت هیات كارشناسی سازمان ملل متحد، به دستور دبیركل سازمان ملل متحد همراه با آقای كمال خرازی سرپرست ستاد تبلیغات جنگ از شهرستان سردشت بازدید كردند، در پایان این بازدید سرهنگ «ملوپانیین» ـ سرپرست این هیات ـ در خصوص مشاهدات خود ابراز كرد كه مناطق مسكونی شهر سردشت را دیده است كه رژیم عراق آن را به طور وحشیانه بمباران شیمیایی كرده است. (12)

شورای امنیت در رسیدگی هیات كارشناسی (13) و نامه دبیركل در تاریخ 24 اردیبهشت 1366 (14 مه 1987) بیانیه‌ای صادر و اعلام كرد كه غیر نظامیان در ایران براثر سلاح‌های شیمیایی مجروح شده‌اند.

شورا در آخر بیانیه بدون ذكر نام از كشور عراق، استفاده مكرر از سلاح‌های شیمیایی را به شدت محكوم كرد. (14)

 


  • آخرین ویرایش:دوشنبه 27 خرداد 1392
نظرات()   
   
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic